Beograd

Beograd je glavni i najnaseljeniji grad Republike Srbije i privredno, kulturno i obrazovno središte zemlje. Leži na ušću Save u Dunav, gde se Panonska nizija spaja sa Balkanskim poluostrvom. Beograd je upravno središte Grada Beograda, posebne teritorijalne jedinice sa svojom mesnom samoupravom. Po broju stanovnika četvrti je u jugoistočnoj Evropi posle Istanbula, Atine i Bukurešta.

Jedan je od starijih gradova u Evropi. Prva naselja na teritoriji Beograda datiraju iz praistorijske Vinče, 4.800. godina p. n. e. Sam grad su osnovali Kelti u 3. veku p. n. e, pre nego što je postao rimsko naselje Singidunum. Beograd je glavni grad Srbije od 1405. godine i bio je prestonica južnoslovenskih država od 1918. pa do 2003, kao i Srbije i Crne Gore od 2003. do 2006.

Broj stanovnika u Beogradu prema popisu stanovništva iz 2022. iznosio je 1.197.714, dok je u široj okolini živelo 1.681.405 stanovnika. Uži deo grada zauzima površinu od 359,96 km² i gustina naseljenosti je oko 3.327 stanovnika po km². Grad Beograd ima status posebne teritorijalne jedinice u Srbiji sa svojom lokalnom samoupravom, a njegova površina iznosi 3.222,68 km². Njegova teritorija je podeljena na 17 gradskih opština, od kojih svaka ima svoje lokalne organe vlasti.

Jezgro i najveći deo grada podignuti su na severnom rtu Šumadijske grede koja se pruža od Rudnika do Kalemegdanskog rta, iznad stave Save i Dunava. Grad leži na dodiru dna i oboda Panonskog basena, granici Balkanskog poluostrva i srednje Evrope, u zoni južnopanonske dislokacije. U Panonskoj niziji nalaze se Novi Beograd i Zemun dok je peripanonski deo Beograda brežuljkast. Novi Beograd podignut je u nekada močvarnoj kvartarnoj ravni Save, u podnožju Bežanijske lesne kose.

Na jugu je planina Avala i kraški reljef koji pripada merokrasu (tip krasa). Karakteristika reljefa su i fosilne i recentne urvine. Pojedini delovi grada ugroženi su klizištima.

Deo Beograda južno od Save i Dunava podignut je na 7 brežuljaka, terazijskoj, bulbuderskoj i pinosavskoj fluviodenudacionoj površi, dolinama i dolinskim stranama, na razvođima Topčiderske reke, Bulbuderskog i Mokroluškog potoka.

Veliko ratno ostrvo je ada na Dunavu, locirana u opštini Zemun. Nalazi se na ušću Save u Dunav. Zbog velikog broja različitih ptičijih vrsta ostrvo je zaštićeno kao prirodni rezervat. Na severu ostrva se nalazi plaža Lido.

Beograd je domaćin mnogim kulturnim manifestacijama, uključujući FEST (Međunarodni filmski festival), BITEF (Beogradski internacionalni teatarski festival), BELEF (Beogradski letnji festival), BEMUS (Beogradske muzičke svečanosti), Beogradski sajam knjiga, i Beogradski festival piva. Dobitnik Nobelove nagrade Ivo Andrić je napisao svoja najpoznatija dela: „Na Drini ćuprija” i „Prokleta avlija” u Prizrenskoj ulici u Beogradu. Ostali istaknuti srpski književnici koji su živeli i radili u Beogradu su: Branislav Nušić, Miloš Crnjanski, Borislav Pekić, Milorad Pavić, Meša Selimović i mnogi drugi.

Većina srpske filmske industrije se nalazi u Beogradu, a jedan od najpoznatijih filmova snimljenih ovde je i film Emira Kusturice iz 1995, dobitnik Zlatne palme na Kanskom festivalu — Podzemlje. Grad je bio jedan od glavnih centara jugoslovenskog „novog talasa”: VIS Idoli, Ekatarina Velika i Šarlo Akrobata muzički bendovi koji su svi iz Beograda. Ostali poznati beogradski rok umetnici: Riblja čorba, Bajaga i instruktori i ostali. Tokom devedesetih, grad je bio glavni centar (u bivšoj Jugoslaviji) muzičkog žanra turbofolk. Danas je centar srpske hip hop scene, sa izvođačima kao što su Beogradski Sindikat, Škabo, Marčelo i mnogi drugi. Beograd takođe ima mnogo pozorišta, a najpoznatiji među njima su Beogradsko narodno pozorište, Jugoslovensko dramsko pozorište, Zvezdara teatar, i Atelje 212. U Beogradu se nalazi i Srpska akademija nauka i umetnosti, Narodna biblioteka Srbije i Istorijski arhiv Beograda.

Na teritoriji grada Beograda postoji preko 1650 skulptura i spomenika.